İhram Nedir? İhram Nasıl Giyilir?

İhram, hac veya umre niyetiyle normalde serbest olan bazı davranışları kendine haram kılmaktır; erkekler için bu, izar ve rida denen iki parça dikişsiz örtüye bürünmek demektir. Erkek belden aşağıyı izarla sarar, omuzları ridayla örter; kadın kendi tesettürlü kıyafetiyle ihrama girer. İhram niyet ve telbiyeyle başlar, umrede sa’yden sonra tıraş olunca sona erer.

İhram kelimesi günlük dilde çoğu zaman beyaz örtünün adı gibi kullanılır. Oysa ihram önce bir hâldir: kıyafet, o hâlin görünen yüzüdür. Aşağıda ihramın ne olduğunu, erkeklerin ve kadınların ihramı nasıl giydiğini, ihram namazını, niyeti ve telbiyeyi sırayla bulacaksınız.

Hükümler TDV İslâm Ansiklopedisi İhram maddesi ile Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu kaynaklarına dayanır. Türkiye’deki uygulama Hanefî mezhebine göre olduğundan anlatımın merkezinde Hanefî görüşü yer alır; diğer mezheplerin ayrıştığı noktalar ayrıca belirtilmiştir.

İhram Nedir, Ne Demektir?

Sözlükte ihram, “haram kılmak, kendini mahrum bırakmak” anlamına gelir. Terim olarak hac veya umreye niyet eden kişinin diğer zamanlarda yapması helâl olan bazı davranışları, hac ya da umrenin rükünlerini tamamlayıncaya kadar kendine haram kılmasını ifade eder. İhrama giren kişiye muhrim denir. Türkçede “ihrama girmek” denince, erkeklerin dikişli elbise giyememesi sebebiyle, beyaz dikişsiz örtüye bürünmek anlaşılmış; bu örtüler de ihram ya da ihramlık diye anılmıştır.

İhram başlı başına bir ibadet değildir; hac ve umrenin yapılması sırasında korunması gereken bir durumu ve süreci anlatır. TDV İslâm Ansiklopedisi bunu, namaz için alınan abdeste benzetir: ihram, diğer menâsikin yapılabilmesinin ön şartı gibidir. Bu yüzden ihram, umrenin yapılış sırasında ilk adımdır.

Namazın başındaki iftitah tekbirine fıkıh literatüründe “ihram tekbiri” ya da “tahrîme” denmesi de aynı mantığa dayanır: namaza başlayan kişiye namaza aykırı söz ve davranışlar yasaklanır. Hac ve umrede de ihrama giren kişi, ibadet bitene kadar bazı serbestliklerden kendi iradesiyle vazgeçmiş olur.

İhram Şart mı, Rükün mü?

Hanefî mezhebi ihramı hac ve umrenin şartı sayar. Fıkıh mezheplerinin çoğu ise onu rükün olarak niteler; bir kısım Hanefî fakihi de başlangıçta şart, sonuçta rükün diye tanıtır. TDV İslâm Ansiklopedisi, bu ayrımın birkaç ayrıntı dışında önemli bir fıkhî sonucu olmadığını belirtir. İhramın rüknü derken de çoğunluk yalnız niyeti, Hanefîler niyetle birlikte telbiyeyi kastetmektedir.

Umrenin farzlarını mezheplere göre karşılaştıran ayrıntılı tablo umrenin farzları rehberimizde yer alıyor. Bu sayfada ihramın pratik tarafına, yani nasıl giyildiğine ve nasıl girildiğine odaklanıyoruz.

Erkek İhram Kıyafeti: İzar ve Rida

Erkeklerin ihram kıyafeti iki parçadan oluşur. İzar, belden aşağıya sarılan örtüdür; rida ise vücudun üst kısmını örten örtüdür. Her ikisi de dikişsiz kumaştan ya da havludan hazırlanır. Bu iki örtü dışında dikişli elbise, atlet, kilot ve çorap ihram hâlinde giyilmez.

Kumaş, Renk ve Temizlik

İhram örtülerinin beyaz, yeni veya yıkanıp temizlenmiş olması müstehaptır; yani tavsiye edilir, zorunlu değildir. Rengin beyaz olması bir farz gibi anlatılsa da hükmü budur. Pratikte terletmeyen, yumuşak dokulu ve yıkandıkça dağılmayan bir kumaş seçmek işe yarar. Malzeme listesi ve alışveriş ayrıntıları için umre kıyafetleri ve elbisesi sayfamıza bakabilirsiniz.

İhram Kemeri, Terlik ve Diğer Eşyalar

Diyanet’in anlatımına göre bele kemer bağlamakta, sırta çanta almakta ve şemsiye kullanmakta sakınca yoktur. TDV İslâm Ansiklopedisi kol saati takmayı da yasak dışında sayar. Ayakkabı konusunda ölçü şudur: ayakları büyük ölçüde dışarıda bırakan ve ön tarafı kapalı olmayan terlik, dikişli olsa bile giyilebilir; çünkü yasak olan dikiş değil, dikişli elbisedir. Çorap ile topukları ve üstü kapalı ayakkabı erkeklere yasaktır.

İç Çamaşırı ve Dikişli Giysi

İhram esnasında dikişli elbise ve iç çamaşırı türü giyim eşyası giymek erkeklere yönelik bir yasaktır. Yamalı ya da kenarı dikişle toplanmış izar ve rida giymekte sakınca yoktur. Ceket veya palto gibi giysileri kollarını geçirmeden omuza almak da caizdir. Bu yüzden erkekler ihrama girmeden önce günlük giysilerini, iç çamaşırı dâhil, çıkarır.

İhrama Girmeden Önce Yapılacak Hazırlıklar

İhram hazırlığı örtüyü giymeden önce başlar. Hac veya umre yapacak kişi gerekiyorsa koltuk altı ve kasık kıllarını giderir, tırnaklarını keser, saç ve sakalını düzeltir; çünkü ihramlıyken bunları yapmak yasaktır. Ardından temizlik niyetiyle gusül abdesti alır. Bu sünnetlerin sırası ve ayrıntısı Diyanet Haber’deki ihram rehberi ile TDV maddesinde aynıdır.

Gusül mü, Abdest mi?

İhrama girmeden önce gusletmek ibadet amaçlı değil, temizlik amaçlıdır. Bu sebeple abdesti olanların ve hayız ya da nifas hâlindeki kadınların da gusletmesi sünnettir. Gusül yapılamıyorsa abdest alınır. Abdest almak da mümkün değilse teyemmüm edilmez.

Koku Sürmek

İhrama girmeden önce vücuda güzel koku sürmek Şâfiî ve Hanbelîlere göre sünnet, Hanefîlere göre müstehaptır; İmam Mâlik’e göre mekruhtur. Çoğunluğa göre kokuyu elbiseye sürmek caiz değildir. Fakihlerin ortak yaklaşımı şudur: beden ve elbise temiz olmalı, kalıcı etkisi olmayan bir koku kullanılmalı, uzun süre etkisini sürdürecek kokulardan kaçınılmalıdır. İhrama girdikten sonra koku sürmek ise yasaktır.

Helalleşme ve Hazırlık

Hazırlığın bir yönü de ruhîdir. Hacı ve umreci adayları yakınlarıyla ve çevresindekilerle helalleşir, yolda ve kutsal topraklarda kullanacakları eşyayı önceden hazırlar. Böylece ihrama girildiği anda dünya meşgalelerinden zihnen de uzaklaşmak kolaylaşır.

İhram Nasıl Giyilir? Adım Adım Anlatım

Erkek ihramı, beden temizlendikten sonra şu sırayla giyilir. Aşağıdaki sıra Diyanet’in anlatımıyla uyumludur; kumaşı sabitleme biçimi kişiye göre biraz değişebilir.

• Beden temizliği: Tırnak ve gerekli kıl temizliği yapılır, gusül ya da abdest alınır.
• Günlük giysiler çıkarılır: Atlet, kilot, çorap, elbise ve ayakkabı çıkarılır.
• İzar sarılır: Dikişsiz örtü belden aşağıya sarılır; kemerle sabitlenir.
• Rida örtülür: İkinci örtü omuzlara ve gövdeye alınır; tavafta iztıba için hazır tutulur.
• Terlik giyilir: Arkası ve üstü açık, ön tarafı kapalı olmayan terlik tercih edilir.
• İhram namazı: Kerahet vakti değilse iki rekât namaz kılınır.
• Niyet ve telbiye: Hac ya da umreye niyet edilir ve telbiye getirilir; ihram başlar.

İzar Nasıl Bağlanır?

İzar, belden aşağıya, vücudu diz hizasından aşağıya kadar örtecek şekilde sarılır. Kumaşın üst kenarını bir iki kez içe doğru kıvırıp bele oturtmak örtünün düşmesini engeller. Kemer kullanmak sakıncasızdır. Kıyafetin uçlarını bağlamak ya da iğneyle tutturmak ise genelde mekruh görülmüştür; Şâfiîler ve Hanbelîler izar için bunu caiz kabul eder. Bu yüzden kemeri tercih etmek hem rahat hem ihtilaftan uzak bir yoldur.

Rida ve Iztıba

Rida, iki omuzu ve gövdeyi örtecek şekilde giyilir. Iztıba, ridanın bir ucunu sağ koltuk altından geçirip sol omuz üzerine atarak sağ omuzu açık bırakmaktır. Iztıbâ‘ maddesine göre Hanefî ve Şâfiî mezheplerinde ardından sa’y yapılacak tavaflarda, yani umre tavafında iztıba sünnettir. Tavaf bittiğinde omuz yeniden örtülür; tavaftan sonra iztıbaya devam etmenin dinî bir hükmü yoktur. Tavafın yapılışını tavaf nedir rehberimizde bulabilirsiniz.

Kadınlar İçin İhram

Kadınların ihram için giyecekleri özel bir kıyafet yoktur. Diyanet’in anlatımına göre kadınlar elbise ve ayakkabılarını çıkarmaz, başlarını açmaz; tek şart yüzlerini örtmemeleridir. TDV İslâm Ansiklopedisi de kadınların, yüzlerini örtmemeleri kaydıyla her türlü giyim eşyası kullanabileceğini belirtir. Bu nedenle kadın, günlük tesettürlü kıyafetiyle ihrama girer; sade ve rahat bir giysi seçmek yeterlidir.

Yüzü Örtmek ve Eldiven

Kadının ihramlıyken yüzünü örtmesi yasaktır; ihtiyaç duyduğu zaman örtmesi ise caiz görülmüştür. Eldivende mezhepler ayrılır. Hanefî fakihleri, kadının ihramının yüzünde olduğunu bildiren hadise dayanarak eldiven giymesinde sakınca görmez. Mâlikî ve Hanbelî mezhepleriyle Şâfiî mezhebindeki mutemet görüş ise kadınlar için de eldiveni sakıncalı bulur. Türkiye uygulaması Hanefî görüşe göredir.

Âdet Hâlinde İhrama Girmek

Âdet hâli, ihrama girmeye engel değildir. Gusül temizlik amacıyla yapıldığı için âdetli kadınlar da boy abdesti alır; gusletmek mümkün değilse abdest alırlar. Âdetliyken yapılamayacak ibadetlerin ayrıntısını bayanlar için umre rehberimizde ayrıca anlattık.

İhram Namazı Nasıl Kılınır?

İhram Namazının Hükmü ve Vakti

İhrama girecek kişinin iki rekât ihram namazı kılması sünnettir. Din İşleri Yüksek Kurulu fetvası bunu böyle belirtir ve namazın kerahet vaktinde kılınmaması gerektiğini ekler. Mikat mahallinde kılınamazsa Mekke’ye geldikten sonra da kılınabilir ve bunun için maddî bir ceza gerekmez. İçinde bulunulan vaktin namazını kılmak da bu iki rekâtın yerine geçer. Şâfiîlere göre Harem sınırları içinde ihrama giren kişi, bu namazı kerahet vaktinde de kılabilir; Türkiye uygulaması ise kerahet vaktinde kılınmaması yönündedir.

İhram Namazı Nasıl Kılınır, Hangi Sureler Okunur?

Namaz, ihramın sünneti niyetiyle sabah namazının sünneti gibi iki rekât kılınır. Birinci rekâtta Fâtiha’dan sonra Kâfirûn, ikinci rekâtta Fâtiha’dan sonra İhlâs suresi okunması faziletlidir. Niyet kalbin işidir; “Niyet ettim Allah rızası için iki rekât ihram namazı kılmaya” demek niyeti dile getirmenin yaygın biçimidir. Namaz erkeklerde izar ve rida giyildikten sonra kılınır.

Namazdan Sonra Ne Yapılır?

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre niyet ve telbiyenin ihram namazından sonra yapılması daha faziletlidir. Yani sıra şöyledir: temizlik, ihram örtüleri, iki rekât namaz, hac ya da umreye niyet, ardından telbiye. Niyet ve telbiye ihramı başlatan adımdır ve aşağıda ayrıntılı anlatılıyor.

İhram Niyeti ve Telbiye

Hanefî mezhebine göre ihrama girmek, niyetle birlikte telbiye okumakla (ya da tesbih, tehlîl, tekbir gibi bir zikirle) gerçekleşir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise ihram için yalnız niyet yeterlidir, telbiye rükün değil sünnettir. TDV İslâm Ansiklopedisi Telbiye maddesi telbiyenin söylenmesiyle ihrama ilişkin hükümlerin yürürlüğe gireceği konusunda bütün mezheplerin görüş birliği içinde olduğunu yazar.

Umre İçin Niyet

Umre için kişi, kalbinde umre yapmaya karar verir ve bunu dille de söyleyebilir. Yaygın okunuşu “Allâhümme innî ürîdü’l-umrete feyessirhâ lî ve tekabbelhâ minnî”dir; anlamı, “Allah’ım, umre yapmak istiyorum; onu bana kolaylaştır ve kabul et” şeklindedir. Niyetten hemen sonra telbiyeye başlanır. Mikattan önce ihrama girilmişse niyet de o anda yapılır. Hac ya da umreden birini belirlemeden yapılan mutlak niyet de geçerli sayılır; yine de niyeti net tutmak, hangi ibadete girildiğini baştan bilmek bakımından yerindedir.

Hac İçin Niyet

Hacda kişi yapacağı hac türüne göre niyet eder: temettu, ifrad ya da kıran. Diyanet’in anlatımına göre hacı hangisini yapacaksa ona niyet eder. Temettu hacında umre ihramından çıkıldıktan sonra Terviye günü (8 Zilhicce) hac için yeniden ihrama girilir; günlük elbiseler çıkarılır, izar ve ridaya bürünülür, hacca niyet edilip telbiye getirilir.

Telbiye Metni ve Anlamı

Hz. Peygamber’den nakledilen telbiye şöyledir: “Lebbeyk, Allâhümme lebbeyk. Lebbeyk, lâ şerîke leke lebbeyk. İnne’l-hamde ve’n-ni‘mete leke ve’l-mülk, lâ şerîke lek.” Anlamı: “Rabbim! Davetine sözüm ve özümle icabet ettim. Senin ortağın yoktur. Hamd de nimet de mülk de senindir; senin ortağın yoktur.” TDV İslâm Ansiklopedisi, telbiyeyi Arapça söylemeye gücü yetenin başka dilde de getirebileceğini, ama Arapça aslının daha faziletli olduğunu belirtir (Hanefî ve Şâfiî görüşü).

Telbiye Ne Zaman Başlar, Ne Zaman Biter?

Telbiyeye hac ya da umre niyetiyle mikat mahallinde iki rekât ihram namazı kılındıktan sonra başlanır. Umre yapılıyorsa telbiye, Hacerülesved istilâm edilerek tavafa başlandığı anda sona erer; hacda ise Kurban Bayramı’nın birinci günü Akabe cemresine ilk taş atıldığında biter. Erkeklerin telbiyeyi yüksek sesle getirmesi müstehaptır; kadınların ise sesi yanındakilerin duyabileceğinden fazla yükseltmesi mekruhtur. Tavaf ve sa’y sırasında okunacak dualar için hac ve umre dualarına göz atabilirsiniz.

İhrama Ne Zaman ve Nerede Girilir?

Umrede ihrama girmek için belli bir vakit yoktur; yılın her döneminde girilebilir. Hacda ise ihrama hac aylarında girilir. Yer bakımından ise ölçü mikat sınırlarıdır: hac veya umre niyetiyle dışarıdan gelen kişinin mikat sınırlarını ihramsız geçmesi caiz değildir. Beş mikat yerinin adları ve hangisine gideceğiniz mikat nedir rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Mekke’de oturan ya da orada geçici olarak bulunan kişi için ölçü farklıdır. Harem bölgesinde bulunan biri umre için hil bölgesine çıkıp ihrama girer, hac için ise bulunduğu yerden ihrama girebilir. Mikat sınırlarını ihramsız geçmeme hükmü, Kâbe’ye ve Harem’e saygı göstermenin yanında, buraya dışarıdan gelenlerin önce hac ya da umre yapıp ihramdan çıkması gerektiği anlamını da taşır.

Uçakla Gidenler İhrama Nerede Girer?

Diyanet’in anlatımına göre doğrudan Mekke’ye gidecek olan kişi, hava alanında ya da mikat sınırlarını geçmeden günlük elbiselerini çıkarıp izar ve ridaya bürünür, ardından niyet edip telbiye getirir. TDV İslâm Ansiklopedisi, İslâm Konferansı Teşkilâtı’na bağlı İslâm Fıkıh Akademisi’nin hava ve deniz yoluyla gelenlerin mikat yerinin hizasına gelince ihrama girmesi gerektiğine karar verdiğini kaydeder. Mikattan önce ihrama girmek de caizdir. RK Turizm olarak İstanbul Havalimanı’nda misafirlerimizi karşılıyoruz; ilk uçuş Cidde’ye ise erkek misafirlerimizin ihrama girmesine yardımcı oluyor, ihram yasaklarını kısaca anlatıp umre niyetini kafile olarak birlikte alıyoruz.

İhram Ne Kadar Sürer?

Umre ihramı, tavaf ve sa’yden sonra tıraş olunca biter; sürenin uzunluğu ibadetin ne kadar sürede tamamlandığına bağlıdır. Hacda ihram daha uzun sürer ve iki aşamada sona erer. Umrede ihramlı kalma süresini ve program akışını umre kaç gün sürer yazımızda ele aldık.

İhramla Birlikte Neler Değişir?

Telbiye okunup niyet edildiği anda ihram hükümleri başlar. Saç, sakal ve tırnak kesmek, koku sürmek, avlanmak, cinsel ilişki ve kavga etmek gibi davranışlar yasaklanır; erkekler ayrıca dikişli giysi giymez ve başını örtmez. Bu yasakların tam listesi, cezaları ve istisnaları ihram yasakları sayfasında ayrıca yer alıyor.

Serbest Kalan Günlük İhtiyaçlar

İhram yasakları makul bir düzeyde tutulmuş, hayatın doğal akışı göz ardı edilmemiştir. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre yıkanmak, kokusuz sabun kullanmak, diş çektirmek, kan aldırmak, iğne yaptırmak, kemer bağlamak, kol saati takmak ve omuza çanta asmak yasak dışındadır. İhram örtülerinin yeni ya da yıkanıp temizlenmiş olması müstehaptır; bu yüzden yeni alınan ihramı giymeden yıkamak yerinde olur.

Yasaklardan birinin ihlâli, yasağın ağırlığına göre kurban (dem), fidye, sadaka ya da oruç gibi farklı sonuçlar doğurur. Bilgisizlik, yanılma ve unutma uhrevî sorumluluğu kaldırabilir, ancak bu cezaları tek başına düşürmez. Ayrıntılar yukarıdaki yasaklar sayfasındadır; burada önemli olan, yasakların telbiyeyle başladığını bilmektir.

İhramdan Çıkış

İhramdan çıkışa fıkıhta tahallül denir. Umrede ihram yasakları, sa’yin tamamlanmasından sonra saçları tıraş etmek veya kısaltmak suretiyle kalkar. Erkekler tıraş olur ya da saçlarını kısaltır; kadınlar saçlarının ucundan biraz keser. Bu adımlar umrenin bitiş aşamasıdır ve sa’y ile tıraşın hükmü sa’y nedir rehberimizde anlatılıyor.

İhramdan çıkma vakti gelen kişilerin birbirini tıraş etmesi ittifakla caiz görülmüştür. Tıraşın sa’yden sonraya bırakılması önemlidir; sırayı bozmanın sonucu mezhebe göre değişir. Bu yüzden tıraşa gitmeden önce sa’yin bittiğinden emin olmak gerekir.

Hacda İhramdan Çıkış

Haccın ihramı iki kademede sona erer. İfrad haccı yapanlar bayramın birinci günü Akabe cemresine taş attıktan sonra, temettu ve kıran haccı yapanlar ise kurbanın kesilmesinden sonra saç tıraşı olup ihramdan çıkar. Hanefîler’e göre ziyaret tavafından sonra bütün ihram yasakları kalkmış olur.

İhramın Hikmeti ve Manevi Anlamı

İhram, dünyevi statüleri geride bırakan bir sadelik öğretir. Zengin ya da yoksul, makam sahibi ya da değil, herkes aynı iki parça örtüye bürünür. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin ifadesiyle ihram esnasında günlük giyeceklerini bırakıp beyaz ve lekesiz örtülere bürünen müslümanlar her türlü gösteriş ve kibirden uzaklaşmayı, insanların kardeş ve eşit olduğunu yaşayarak öğrenir.

Nefis Terbiyesi ve Ölümü Hatırlamak

İhramlıdan, toplumsal barışı bozucu ve bencilliği uyandırıcı söz ve davranışlardan uzak durması istenir; bu yönüyle ihram oruç ibadetini çağrıştırır. Aynı kaynağa göre ihrama bürünen kişi ölümü ve ötesini yakından hisseder, mahşerde ilâhî huzurda duruşu hatırlar. Telbiye kulluk bilincini, niyet ise günahlardan uzak yeni bir hayata adım atma iradesini yeniler. İhram bu yönüyle, hac ve umrenin zahirî işlerinden önce kalbin hazırlandığı ilk adımdır.

İhram Hakkında Sıkça Sorulan Sorular